Artykuły

Artemis. Powrót ludzi na Księżyc krok po kroku (stan na listopad 2026)
Artemis II okrążył Księżyc i pobił rekord odległości z Apollo 13. W 2027 r. Artemis III testuje lądowniki na orbicie Ziemi, a lądowanie planowane jest na 2028 r.

Astrofotografia telefonem. Jak sfotografować Księżyc, Drogę Mleczną i ślady gwiazd?
Telefon na statywie zrobi ostre zdjęcie Księżyca, uchwyci Drogę Mleczną i zorzę. Ustawienia krok po kroku i błędy, przez które Księżyc wychodzi jako biała plama.

Plamy na Słońcu i 11-letni cykl słoneczny. Gdzie jesteśmy teraz?
Słońce co ok. 11 lat przechodzi od spokoju do burzliwego maksimum. Maksimum 25. cyklu przypadło na październik 2024 r. Co to są plamy, skąd cykl i dlaczego zorze wciąż się zdarzają?

Czas gwiazdowy. Zegar astronomów, który spieszy się o 4 minuty dziennie
Doba gwiazdowa trwa 23 h 56 min 4 s, czyli krócej niż słoneczna. Dlatego gwiazdy wschodzą każdego dnia o ok. 4 minuty wcześniej, a co miesiąc o 2 godziny. Jak działa czas gwiazdowy i do czego służy?

12 (+1) gwiazdozbiorów zodiakalnych. Jak je znaleźć na niebie?
Baran, Byk, Bliźnięta… i Wężownik. Gwiazdozbiory, przez które wędrują Słońce, Księżyc i planety. Podpowiadamy, w których miesiącach widać je wieczorem z Polski i po czym je rozpoznać.

Jak zobaczyć ISS gołym okiem? Kiedy i gdzie patrzeć
Międzynarodowa Stacja Kosmiczna przelatuje nad Polską kilka razy w tygodniu i bywa jaśniejsza od każdej gwiazdy. Wyjaśniamy, kiedy ją widać, jak odróżnić ją od samolotu i skąd wziąć godzinę przelotu.

Jak powstał Księżyc? Hipoteza wielkiego zderzenia
Ok. 4,5 mld lat temu w młodą Ziemię uderzyła planeta wielkości Marsa. Z wyrzuconej materii w krótkim czasie uformował się Księżyc. Skąd to wiemy i czego wciąż nie rozumiemy?

Kratery i morza Księżyca przez lornetkę. Co i kiedy oglądać?
Najwięcej szczegółów na Księżycu widać nie w pełnię, tylko wzdłuż granicy dnia i nocy. Przewodnik dzień po dniu, od Morza Przesileń po promienie Tychona, dla zwykłej lornetki 10×50.

Czy Księżyc wpływa na sen, pływy i… fryzjera? Fakty i mity
Pływy morskie to fakt, wpływ pełni na sen jest możliwy, ale niewielki, a strzyżenie według faz Księżyca to mit. Co mówią badania i skąd się biorą księżycowe przesądy?

Jak zobaczyć Merkurego? Najlepsze terminy 2027 dla Polski
Merkury nie oddala się od Słońca o więcej niż 28°, więc widać go tylko nisko w zorzy. Najlepsze terminy 2027: wieczory w lutym i maju, poranki na początku listopada.

Najjaśniejsze gwiazdy nieba i ich kolory. Które widać z Polski?
Syriusz, Arktur, Wega, Kapella… Ranking najjaśniejszych gwiazd widocznych z Polski z odległościami i temperaturami. Wyjaśniamy też, dlaczego gwiazdy mają kolory i czemu Syriusz migocze na tęczowo.

Najwcześniejszy zachód Słońca nie wypada w przesilenie. Dlaczego?
Najkrótszy dzień to 21 grudnia, ale najwcześniej Słońce zachodzi już 13 grudnia, a najpóźniej wschodzi dopiero 30 grudnia. Winne jest równanie czasu. Policzyliśmy daty dla polskich miast.

Nazwy pełni. Wilczy, Śnieżny, Truskawkowy Księżyc. Skąd się wzięły?
Każda pełnia ma swoją nazwę, od Wilczego Księżyca w styczniu po Zimny w grudniu. Skąd pochodzą, co znaczą i kiedy wypadają w 2027 roku? Do tego Niebieski Księżyc i Księżyc Żniwiarzy.

Niebo zimą. Orion, Byk i Wielki Pies. Przewodnik dla początkujących
Zimą na polskim niebie świeci najwięcej jasnych gwiazd w roku. Orion z Betelgezą i Rigelem, Syriusz, Plejady i Aldebaran. Podpowiadamy, gdzie i o której ich szukać.

Parada planet. Co to jest i kiedy następna? Daty dla Polski do 2029 r.
Do 7 grudnia 2026 r. przed świtem widać cztery planety naraz, a wszystkie pięć jasnych planet zobaczymy z Polski w październiku 2028 r. Daty i wyjaśnienie zjawiska.

Parki Ciemnego Nieba w Polsce. Bieszczady, Izery i gdzie jeszcze zobaczyć gwiazdy?
W Polsce są miejsca, gdzie gołym okiem widać Drogę Mleczną z pyłowymi pasmami i tysiące gwiazd. Opisujemy chronione obszary ciemnego nieba i podpowiadamy, jak przygotować się do nocy pod gwiazdami.

Pierwsza lornetka i teleskop. Od czego zacząć przygodę z niebem?
Lornetka czy teleskop? Jakie powiększenie ma sens, czym jest apertura i czego naprawdę spodziewać się w okularze. Praktyczny przewodnik przed zakupem, także na prezent.

Zmierzch cywilny, żeglarski i astronomiczny. Czym się różnią?
Po zachodzie Słońca niebo ciemnieje w trzech etapach, wyznaczonych przez głębokość Słońca pod horyzontem: 6°, 12° i 18°. Latem w Polsce nie ma nocy astronomicznej nawet przez dwa miesiące.

Równonoc wiosenna 2027. Czy dzień naprawdę równa się nocy?
Astronomiczna wiosna zaczyna się 20 marca 2027 o 21:24. Tego dnia dzień w Warszawie trwa jednak 12 h 9 min, a równo po 12 godzin dnia i nocy mamy już 17–18 marca. Wyjaśniamy dlaczego.

Trójkąt Letni. Jak znaleźć Wegę, Deneb i Altair?
Wega, Deneb i Altair tworzą największy drogowskaz letniego nieba. Wega w Warszawie nigdy nie zachodzi, a Deneb jest setki razy dalej niż dwie pozostałe. Przewodnik.

Wielka koniunkcja Jowisza i Saturna. Co ile lat i kiedy następna?
Co ok. 20 lat Jowisz dogania Saturna na niebie. W 2020 r. zbliżyły się na 6′, najbliżej od stuleci. Następne koniunkcje w 2040, 2060 i 2080 r. i jak je zobaczyć z Polski.

Krwawy Księżyc. Jak powstaje zaćmienie Księżyca i kiedy zobaczymy je w Polsce?
Przy całkowitym zaćmieniu Księżyc robi się miedzianoczerwony od światła ziemskich zachodów Słońca. Najbliższe zaćmienia widoczne z Polski: Sylwester 2028 i grudzień 2029.

Zanieczyszczenie światłem. Dlaczego w mieście nie widać gwiazd?
Ponad 99% Europejczyków żyje pod sztucznie rozjaśnionym niebem, a 60% nie widzi Drogi Mlecznej. Skąd łuna nad miastami, ile gwiazd tracimy i co można zrobić?

Złota i niebieska godzina. Kiedy jest najlepsze światło do zdjęć?
Złota godzina to czas, gdy Słońce jest nisko, między 6° nad a 4° pod horyzontem. Niebieska trwa tuż po niej. W Polsce złota godzina rzadko trwa godzinę: zimą półtorej, wiosną nieco ponad godzinę.

Voyager 1 dzień świetlny od Ziemi. Co to znaczy i kiedy dokładnie?
18 listopada 2026 r. Voyager 1 jako pierwszy obiekt zbudowany przez człowieka oddali się od Ziemi na dzień świetlny. Sygnał radiowy będzie leciał do niego całą dobę.

Wenus, Gwiazda Poranna i Wieczorna. Zimą 2026/27 króluje przed świtem
Wenus to po Księżycu najjaśniejszy obiekt nocnego nieba. W listopadzie 2026 osiąga największą jasność, a 3 stycznia 2027 maksymalną elongację. Kiedy i gdzie jej szukać?

Dlaczego Księżyc widać w dzień?
Księżyc nie jest „nocnym” obiektem. Przez około połowę dni w miesiącu świeci na błękitnym niebie i da się go zobaczyć gołym okiem. Kiedy i gdzie go szukać?

Superpełnia 24 listopada 2026. Bobrowy Księżyc blisko Ziemi
We wtorek 24 listopada o 15:54 nastąpi pełnia, a dzień później Księżyc przejdzie przez perygeum. To jedna z dwóch ostatnich superpełni roku. Kiedy i gdzie patrzeć?

Zaćmienie Słońca 2 sierpnia 2027. Co zobaczymy z Polski?
2 sierpnia 2027 r. przez Hiszpanię, Afrykę Północną i Egipt przejdzie pas jednego z najdłuższych całkowitych zaćmień XXI wieku. W Polsce Księżyc zakryje 25–40% tarczy.

Geminidy 2026. Najobfitszy rój meteorów roku przy ciemnym niebie
Maksimum Geminidów przypada w nocy z 13 na 14 grudnia. W tym roku Księżyc zajdzie wcześnie wieczorem, więc warunki będą świetne. Podpowiadamy, kiedy i jak patrzeć.

Przesilenie zimowe 2026. Najkrótszy dzień roku i astronomiczna zima
21 grudnia 2026 o 21:50 zaczyna się astronomiczna zima. W Warszawie dzień potrwa wtedy tylko 7 h 42 min. Dlaczego najwcześniejszy zachód Słońca wypada jednak 12 grudnia?

Dlaczego zawsze widzimy tę samą stronę Księżyca?
Księżyc obraca się wokół własnej osi, a mimo to stale pokazuje nam to samo oblicze. Winne są siły pływowe, a na dodatek tarcza lekko się kołysze.

Fazy Księżyca. Kompletny przewodnik od nowiu do pełni
Nów, sierp, kwadra, garb, pełnia. Skąd biorą się fazy, ile trwa cykl i jak w 3 sekundy poznać, czy Księżyc przybywa, czy ubywa?

Kalendarz pełni 2027. Wszystkie daty, godziny i superpełnie
Kiedy pełnia w 2027 roku? Lista wszystkich 12 pełni z godzinami w czasie polskim, odległościami Księżyca i zaznaczonymi superpełniami oraz zaćmieniami.

Rok świetlny, parsek, jednostka astronomiczna. Ile to kilometrów?
Rok świetlny to nie jednostka czasu, a parsek to nie „trochę więcej niż rok świetlny”. Wyjaśniamy miary kosmosu z konkretnymi liczbami i przykładami.

Jak szybko lecimy przez kosmos? Obrót, orbita, Galaktyka
Siedząc na kanapie, poruszasz się z prędkością ponad 1000 km/h względem osi Ziemi, 107 000 km/h wokół Słońca i ok. 830 000 km/h wokół centrum Galaktyki. Dlaczego tego nie czujemy?

Znaki zodiaku a prawdziwe gwiazdozbiory. Gdzie naprawdę jest Słońce?
Według kalendarza astrologicznego w listopadzie „jest Skorpion”, ale na niebie Słońce stoi wtedy na tle Wagi. Skąd ta różnica i kim jest trzynasty, Wężownik?

Droga Mleczna w Polsce. Kiedy i gdzie ją zobaczyć gołym okiem
Pas Drogi Mlecznej widać z Polski przez większą część roku, ale pod trzema warunkami: ciemne niebo, brak Księżyca i pełna noc astronomiczna. Podpowiadamy, kiedy i dokąd jechać.

Perseidy 2027. Kiedy maksimum i jak oglądać „łzy św. Wawrzyńca”
Maksimum Perseidów przypada w nocy z 12 na 13 sierpnia 2027. Księżyc zajdzie ok. 0:40, więc druga połowa nocy będzie ciemna. Co warto wiedzieć o najpopularniejszym roju lata?

Zorza polarna w Polsce. Kiedy, gdzie i jak ją zobaczyć
W maju i październiku 2024 r. zorzę widziała niemal cała Polska. Wyjaśniamy, skąd się bierze, co oznacza indeks Kp, kiedy szukać jej na niebie i dlaczego telefon widzi więcej niż oko.

Pierścienie Saturna. Z czego są, jak grube i dlaczego „znikają”
Pierścienie Saturna mają ok. 270 000 km średnicy, a grubość zwykle tylko kilkudziesięciu metrów. W 2025 r. ustawiły się do Ziemi bokiem, a teraz znów się otwierają.

Księżyce Galileuszowe. Cztery światy Jowisza widoczne przez lornetkę
Io, Europa, Ganimedes i Kallisto odkrył Galileusz w 1610 r. Wulkaniczny, oceaniczny, największy i najbardziej zryty kraterami. Zobaczysz je przez zwykłą lornetkę.

Mars w opozycji 2027. Czerwona Planeta najjaśniejsza w lutym
19 lutego 2027 r. Mars znajdzie się w opozycji i będzie świecić przez całą noc wysoko w Lwie. To jednak opozycja „daleka”, ok. 101 mln km. Dlaczego odległości tak się różnią?

Skąd się biorą pory roku? Wszystko przez 23,44°
Zimą Ziemia jest najbliżej Słońca, a mimo to jest zimno. Za pory roku odpowiada nie odległość, tylko nachylenie osi.

Pluton. Dlaczego przestał być planetą i co pokazała sonda New Horizons
W 2006 r. Międzynarodowa Unia Astronomiczna zdegradowała Plutona do roli planety karłowatej. Wyjaśniamy, które z trzech kryteriów nie zostało spełnione i dlaczego Pluton to wciąż fascynujący świat.

Proxima Centauri. Najbliższa gwiazda i jej planety
4,25 roku świetlnego. Tak daleko jest najbliższa Słońcu gwiazda, czerwony karzeł z co najmniej dwiema planetami. Z Polski jej nie zobaczysz, ale wiemy o niej zaskakująco dużo.

Sagittarius A*. Supermasywna czarna dziura w sercu Drogi Mlecznej
26 700 lat świetlnych od nas, w Strzelcu, krąży o 4 mln mas Słońca cięższy olbrzym. Jak go „zważono”, za co przyznano Nobla i co pokazało pierwsze zdjęcie z 2022 r.?

Wężownik. Trzynasty gwiazdozbiór na drodze Słońca
Od 30 listopada do 18 grudnia 2026 r. Słońce przechodzi przez Wężownika, dłużej niż przez Skorpiona. Astrologia go pomija, astronomia nie ma wyboru. Co kryje ten gwiazdozbiór?

Światło popielate. Dlaczego widać „ciemną” część Księżyca?
Przy cienkim sierpie cała tarcza Księżyca delikatnie się żarzy. To światło Słońca odbite od Ziemi, które wyjaśnił już Leonardo da Vinci. Dziś naukowcy mierzą nim klimat.

Jak w 30 sekund znaleźć Gwiazdę Polarną
Wystarczy znaleźć Wielki Wóz. Prosty sposób, by wyznaczyć północ bez kompasu, i kilka faktów o gwieździe, która wcale nie jest najjaśniejsza.