12 (+1) gwiazdozbiorów zodiakalnych. Jak je znaleźć na niebie?
Baran, Byk, Bliźnięta… i Wężownik. Gwiazdozbiory, przez które wędrują Słońce, Księżyc i planety. Podpowiadamy, w których miesiącach widać je wieczorem z Polski i po czym je rozpoznać.

Gwiazdozbiory zodiakalne to te, przez które przechodzi ekliptyka, czyli droga Słońca na tle gwiazd. W tych samych gwiazdozbiorach zawsze znajdziesz też Księżyc i planety, bo wszystkie krążą w prawie tej samej płaszczyźnie. Według granic ustalonych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną jest ich 13: dwanaście znanych z horoskopów i Wężownik. Poniżej piszemy, kiedy i jak je odnaleźć na polskim niebie. To astronomia, a nie astrologia. Różnice wyjaśniamy w artykule Znaki zodiaku a prawdziwe gwiazdozbiory.
Kiedy widać je wieczorem
Gwiazdozbiór najlepiej widać wtedy, gdy góruje wieczorem, ok. 21–23. Słońce stoi wtedy po przeciwnej stronie nieba. W miesiącach, kiedy Słońce przechodzi przez dany gwiazdozbiór, nie zobaczysz go wcale.
| Gwiazdozbiór | Najlepiej wieczorem | Najjaśniejsza gwiazda | Po czym poznać |
|---|---|---|---|
| Baran | listopad–grudzień | Hamal (2,0 mag) | krótki, wygięty łuk trzech gwiazd pod Andromedą |
| Byk | grudzień–styczeń | Aldebaran (0,9) | pomarańczowy Aldebaran w „V” Hiad i Plejady obok |
| Bliźnięta | styczeń–luty | Polluks (1,1) | dwie jasne gwiazdy obok siebie, Kastor i Polluks |
| Rak | luty–marzec | Al Tarf (3,5) | słaby, ale w środku gromada Żłóbek (M44), widoczna jako mgiełka |
| Lew | marzec–kwiecień | Regulus (1,4) | „odwrócony znak zapytania” (sierp) i trójkąt zadu |
| Panna | kwiecień–maj | Spika (1,0) | samotna, niebieskobiała Spika nisko na południu |
| Waga | maj–czerwiec | Zuben Eschamali (2,6) | dwie średnio jasne gwiazdy między Spiką a Antaresem |
| Skorpion | czerwiec–lipiec | Antares (1,0) | czerwony Antares tuż nad horyzontem |
| Wężownik | czerwiec–lipiec | Rasalhague (2,1) | ogromny, słaby pięciokąt nad Skorpionem |
| Strzelec | lipiec–sierpień | Kaus Australis (1,9) | „czajniczek” nisko na południu, nad nim gęsta Droga Mleczna |
| Koziorożec | sierpień–wrzesień | Deneb Algedi (2,8) | słaby trójkąt, przypomina uśmiech |
| Wodnik | wrzesień–październik | Sadalsuud (2,9) | słaby; „dzbanek” w kształcie litery Y pod Pegazem |
| Ryby | październik–listopad | Alpherg (3,6) | słaby; „pierścień” pięciu gwiazd pod kwadratem Pegaza |
Zodiak jest nisko nad polskim horyzontem
Ekliptyka jest nachylona do równika niebieskiego o 23,4°. Zimowe gwiazdozbiory zodiaku (Byk, Bliźnięta) wznoszą się więc w Polsce bardzo wysoko, a letnie (Skorpion, Strzelec) ledwo wychylają się nad horyzont. Przykłady najwyższej wysokości nad horyzontem:
| Gwiazda | Warszawa | Gdańsk | Zakopane |
|---|---|---|---|
| Regulus (Lew) | 50° | 48° | 53° |
| Spika (Panna) | 27° | 25° | 30° |
| Antares (Skorpion) | 11° | 9° | 14° |
| Szaula (żądło Skorpiona) | 0,7° | pod horyzontem | 3,6° |
W północnej Polsce żądło Skorpiona nigdy nie wschodzi, a w środkowej ledwo muska horyzont. Żeby zobaczyć całego Skorpiona, trzeba pojechać na południe Europy. Za to z Tatr i Bieszczad, przy odsłoniętym południowym horyzoncie, widać go całkiem dobrze.
Jak się nie zgubić: zacznij od jasnych punktów
- Lew ma najbardziej charakterystyczny kształt z całego zodiaku. Odwrócony znak zapytania z Regulusem na dole łatwo znaleźć wiosną wysoko na południu.
- Byk i Bliźnięta to najprostszy zimowy zestaw. Od Pasa Oriona w prawo w górę trafisz na Aldebarana, a od Oriona w lewo w górę na Kastora i Polluksa (zobacz: Niebo zimą).
- Panna: od rączki Wielkiego Wozu poprowadź łuk do pomarańczowego Arktura, a potem dalej, „szpikulcem” do Spiki.
- Skorpion: latem, ok. 22–23, spójrz nisko na południe. Czerwona gwiazda tuż nad dachami to Antares, „rywal Marsa” (od greckiego anti-Ares). Mars bywa w jego pobliżu i oba mają podobny kolor.
- Słabe gwiazdozbiory (Rak, Koziorożec, Wodnik, Ryby) wymagają ciemnego nieba. W mieście zobaczysz z nich najwyżej kilka gwiazd.
Planety jako „dodatkowe gwiazdy” zodiaku
Jeśli w zodiakalnym gwiazdozbiorze widzisz jasny punkt, który nie migocze i nie ma go na mapie, to prawie na pewno planeta. Na przełomie listopada i grudnia 2026 r.:
- Jowisz i Mars są w Lwie, blisko siebie, widoczne nad ranem. W lutym 2027 r. oba będą w opozycji, Jowisz 11 lutego, Mars 19 lutego, i będą świecić przez całą noc.
- Wenus świeci przed świtem w Pannie,
- Saturn jest wieczorem tuż poza zodiakiem, w Wielorybie przy granicy Ryb,
- Słońce przechodzi od 30 listopada do 18 grudnia przez Wężownika (więcej: Wężownik, trzynasty gwiazdozbiór).
Księżyc przechodzi przez cały zodiak w ok. 27 dni, czyli przesuwa się o jeden gwiazdozbiór co 2–3 dni. To świetny przewodnik: gdy wiesz, gdzie jest Księżyc, wiesz, gdzie leży ekliptyka.
Na kiedypełnia.pl
Na mapie nieba możesz włączyć linię ekliptyki i podświetlić gwiazdozbiory zodiakalne. Mapa pokazuje też, w którym z nich jest dziś Słońce, Księżyc i każda planeta. Opisy wszystkich gwiazdozbiorów znajdziesz w dziale Gwiazdozbiory.

