← Artykuły

Gwiazdozbiory22 listopada 20264 min czytania

12 (+1) gwiazdozbiorów zodiakalnych. Jak je znaleźć na niebie?

Baran, Byk, Bliźnięta… i Wężownik. Gwiazdozbiory, przez które wędrują Słońce, Księżyc i planety. Podpowiadamy, w których miesiącach widać je wieczorem z Polski i po czym je rozpoznać.

Gromada Plejad w gwiazdozbiorze Byka w podczerwieni, z obłokami pyłu wokół gwiazd
NASA / JPL-Caltech (Spitzer)

Gwiazdozbiory zodiakalne to te, przez które przechodzi ekliptyka, czyli droga Słońca na tle gwiazd. W tych samych gwiazdozbiorach zawsze znajdziesz też Księżyc i planety, bo wszystkie krążą w prawie tej samej płaszczyźnie. Według granic ustalonych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną jest ich 13: dwanaście znanych z horoskopów i Wężownik. Poniżej piszemy, kiedy i jak je odnaleźć na polskim niebie. To astronomia, a nie astrologia. Różnice wyjaśniamy w artykule Znaki zodiaku a prawdziwe gwiazdozbiory.

Kiedy widać je wieczorem

Gwiazdozbiór najlepiej widać wtedy, gdy góruje wieczorem, ok. 21–23. Słońce stoi wtedy po przeciwnej stronie nieba. W miesiącach, kiedy Słońce przechodzi przez dany gwiazdozbiór, nie zobaczysz go wcale.

GwiazdozbiórNajlepiej wieczoremNajjaśniejsza gwiazdaPo czym poznać
Baranlistopad–grudzieńHamal (2,0 mag)krótki, wygięty łuk trzech gwiazd pod Andromedą
Bykgrudzień–styczeńAldebaran (0,9)pomarańczowy Aldebaran w „V” Hiad i Plejady obok
Bliźniętastyczeń–lutyPolluks (1,1)dwie jasne gwiazdy obok siebie, Kastor i Polluks
Rakluty–marzecAl Tarf (3,5)słaby, ale w środku gromada Żłóbek (M44), widoczna jako mgiełka
Lewmarzec–kwiecieńRegulus (1,4)„odwrócony znak zapytania” (sierp) i trójkąt zadu
Pannakwiecień–majSpika (1,0)samotna, niebieskobiała Spika nisko na południu
Wagamaj–czerwiecZuben Eschamali (2,6)dwie średnio jasne gwiazdy między Spiką a Antaresem
Skorpionczerwiec–lipiecAntares (1,0)czerwony Antares tuż nad horyzontem
Wężownikczerwiec–lipiecRasalhague (2,1)ogromny, słaby pięciokąt nad Skorpionem
Strzeleclipiec–sierpieńKaus Australis (1,9)„czajniczek” nisko na południu, nad nim gęsta Droga Mleczna
Koziorożecsierpień–wrzesieńDeneb Algedi (2,8)słaby trójkąt, przypomina uśmiech
Wodnikwrzesień–październikSadalsuud (2,9)słaby; „dzbanek” w kształcie litery Y pod Pegazem
Rybypaździernik–listopadAlpherg (3,6)słaby; „pierścień” pięciu gwiazd pod kwadratem Pegaza

Zodiak jest nisko nad polskim horyzontem

Ekliptyka jest nachylona do równika niebieskiego o 23,4°. Zimowe gwiazdozbiory zodiaku (Byk, Bliźnięta) wznoszą się więc w Polsce bardzo wysoko, a letnie (Skorpion, Strzelec) ledwo wychylają się nad horyzont. Przykłady najwyższej wysokości nad horyzontem:

GwiazdaWarszawaGdańskZakopane
Regulus (Lew)50°48°53°
Spika (Panna)27°25°30°
Antares (Skorpion)11°9°14°
Szaula (żądło Skorpiona)0,7°pod horyzontem3,6°

W północnej Polsce żądło Skorpiona nigdy nie wschodzi, a w środkowej ledwo muska horyzont. Żeby zobaczyć całego Skorpiona, trzeba pojechać na południe Europy. Za to z Tatr i Bieszczad, przy odsłoniętym południowym horyzoncie, widać go całkiem dobrze.

Jak się nie zgubić: zacznij od jasnych punktów

  • Lew ma najbardziej charakterystyczny kształt z całego zodiaku. Odwrócony znak zapytania z Regulusem na dole łatwo znaleźć wiosną wysoko na południu.
  • Byk i Bliźnięta to najprostszy zimowy zestaw. Od Pasa Oriona w prawo w górę trafisz na Aldebarana, a od Oriona w lewo w górę na Kastora i Polluksa (zobacz: Niebo zimą).
  • Panna: od rączki Wielkiego Wozu poprowadź łuk do pomarańczowego Arktura, a potem dalej, „szpikulcem” do Spiki.
  • Skorpion: latem, ok. 22–23, spójrz nisko na południe. Czerwona gwiazda tuż nad dachami to Antares, „rywal Marsa” (od greckiego anti-Ares). Mars bywa w jego pobliżu i oba mają podobny kolor.
  • Słabe gwiazdozbiory (Rak, Koziorożec, Wodnik, Ryby) wymagają ciemnego nieba. W mieście zobaczysz z nich najwyżej kilka gwiazd.

Planety jako „dodatkowe gwiazdy” zodiaku

Jeśli w zodiakalnym gwiazdozbiorze widzisz jasny punkt, który nie migocze i nie ma go na mapie, to prawie na pewno planeta. Na przełomie listopada i grudnia 2026 r.:

  • Jowisz i Mars są w Lwie, blisko siebie, widoczne nad ranem. W lutym 2027 r. oba będą w opozycji, Jowisz 11 lutego, Mars 19 lutego, i będą świecić przez całą noc.
  • Wenus świeci przed świtem w Pannie,
  • Saturn jest wieczorem tuż poza zodiakiem, w Wielorybie przy granicy Ryb,
  • Słońce przechodzi od 30 listopada do 18 grudnia przez Wężownika (więcej: Wężownik, trzynasty gwiazdozbiór).

Księżyc przechodzi przez cały zodiak w ok. 27 dni, czyli przesuwa się o jeden gwiazdozbiór co 2–3 dni. To świetny przewodnik: gdy wiesz, gdzie jest Księżyc, wiesz, gdzie leży ekliptyka.

Na kiedypełnia.pl

Na mapie nieba możesz włączyć linię ekliptyki i podświetlić gwiazdozbiory zodiakalne. Mapa pokazuje też, w którym z nich jest dziś Słońce, Księżyc i każda planeta. Opisy wszystkich gwiazdozbiorów znajdziesz w dziale Gwiazdozbiory.

Czytaj dalej