← Artykuły

Ziemia22 listopada 20263 min czytania

Najwcześniejszy zachód Słońca nie wypada w przesilenie. Dlaczego?

Najkrótszy dzień to 21 grudnia, ale najwcześniej Słońce zachodzi już 13 grudnia, a najpóźniej wschodzi dopiero 30 grudnia. Winne jest równanie czasu. Policzyliśmy daty dla polskich miast.

Zachód Słońca nad horyzontem Ziemi sfotografowany z pokładu wahadłowca
NASA / JSC (STS-52)

Najwcześniejszy zachód Słońca w Warszawie przypada w tym roku 13 grudnia o 15:23, ponad tydzień przed przesileniem. Najpóźniejszy wschód wypada dopiero 30 grudnia o 7:45. Najkrótszy dzień to wciąż 21 grudnia (7 h 42 min), ale ciemne popołudnia i ciemne poranki mają swoje „rekordy” w innych dniach. Powodem jest to, że południe słoneczne w grudniu codziennie przesuwa się na później.

Najwcześniejszy zachód i najpóźniejszy wschód w Polsce

Policzyliśmy daty dla zimy 2026/27 (czas polski):

MiastoNajwcześniejszy zachódNajpóźniejszy wschódNajkrótszy dzień (21.12)
Warszawa13.12, 15:2330.12, 7:457 h 42 min
Gdańsk14.12, 15:2029.12, 8:067 h 18 min
Szczecin13.12, 15:4230.12, 8:177 h 29 min
Suwałki14.12, 15:0529.12, 7:487 h 21 min
Kraków12.12, 15:3731.12, 7:398 h 4 min
Rzeszów12.12, 15:2931.12, 7:308 h 4 min

Wokół „rekordowego” dnia godzina zachodu prawie stoi w miejscu. W Warszawie 12, 13 i 14 grudnia Słońce zachodzi w odstępie kilku sekund. Dlatego w różnych źródłach można trafić na każdą z tych dat.

Południe słoneczne wędruje na później

Gdyby południe słoneczne, czyli chwila, gdy Słońce stoi najwyżej, wypadało codziennie o tej samej godzinie, dzień skracałby się symetrycznie z obu stron. Wtedy najwcześniejszy zachód i najpóźniejszy wschód wypadłyby dokładnie w przesilenie.

Tak jednak nie jest. W Warszawie:

  • 1 grudnia Słońce góruje o 11:24:56,
  • 21 grudnia o 11:33:59,
  • 31 grudnia już o 11:38:53.

W ciągu grudnia południe przesuwa się o prawie 14 minut, a w okolicy przesilenia o ok. 30 sekund dziennie. Ta sama zmiana przesuwa wschody i zachody.

Na początku grudnia dzień skraca się jeszcze szybko, o ok. 46 sekund na dobę (14 grudnia). Zachód cofa się więc o ok. 23 sekundy, ale przesunięcie południa dokłada prawie tyle samo w drugą stronę. Około 13 grudnia oba efekty się równoważą i zachody zaczynają się opóźniać. Rano jest odwrotnie: wschody opóźniają się z obu powodów naraz i robią to aż do końca roku.

Skąd się bierze przesunięcie? Równanie czasu

Zegarki odmierzają średnią dobę słoneczną, zawsze równą 24 godzinom. Prawdziwa doba słoneczna, od jednego górowania Słońca do następnego, bywa dłuższa albo krótsza. Różnicę między czasem „słonecznym” a „zegarowym” astronomowie nazywają równaniem czasu. Składają się na nie dwa efekty:

  1. Nachylenie osi Ziemi. W okolicy przesileń Słońce porusza się po niebie równolegle do równika niebieskiego. Wtedy jego „wschodni marsz” na tle gwiazd jest najszybszy i Ziemia musi się obrócić odrobinę dalej, żeby Słońce znów stanęło na południku.
  2. Eliptyczna orbita. 3 stycznia 2027 o 3:07 Ziemia minie peryhelium, najbliższy Słońcu punkt orbity, i porusza się wtedy najszybciej. To również wydłuża dobę słoneczną.

W grudniu oba efekty się sumują, więc prawdziwa doba słoneczna trwa ok. 24 h i 30 s. Pół minuty dziennie wystarczy, żeby rozsunąć rekordy o ponad dwa tygodnie.

Popołudnia wydłużają się szybciej niż poranki

Po przesileniu (21 grudnia o 21:50) przybywa nam dnia nierówno. 21 grudnia dzień wydłuża się o ok. 1 sekundę, ale 28 grudnia już o 47 sekund. Prawie cały przyrost trafia na popołudnie.

15 stycznia 2027 Słońce w Warszawie wzejdzie o 7:38, czyli tylko 7 minut wcześniej niż w najciemniejszy poranek. Zajdzie natomiast o 15:52, prawie pół godziny później niż 13 grudnia. Jeśli masz wrażenie, że w styczniu „wieczory już się wydłużyły, a rano wciąż ciemno”, to ono się zgadza.

Latem jest odwrotnie

Ten sam mechanizm działa w czerwcu. W 2027 r. najwcześniejszy wschód Słońca w Warszawie wypadnie 17 czerwca (4:14), a najpóźniejszy zachód 25 czerwca (21:01). Przesilenie letnie jest pomiędzy, 21 czerwca. Gdyby fotografować Słońce codziennie o tej samej godzinie, jego położenia ułożyłyby się w ósemkę zwaną analemą. To graficzny zapis równania czasu.

Na kiedypełnia.pl

Na stronie głównej, w panelu Słońca, widzisz dzisiejszy wschód, zachód i górowanie Słońca dla swojego miejsca oraz to, o ile minut zmieniła się długość dnia od wczoraj. Więcej o samym przesileniu przeczytasz w artykule Przesilenie zimowe 2026.

Czytaj dalej