Księżyce Galileuszowe. Cztery światy Jowisza widoczne przez lornetkę
Io, Europa, Ganimedes i Kallisto odkrył Galileusz w 1610 r. Wulkaniczny, oceaniczny, największy i najbardziej zryty kraterami. Zobaczysz je przez zwykłą lornetkę.

W styczniu 1610 r. Galileusz skierował lunetę na Jowisza i zobaczył obok niego cztery „gwiazdki”, które z nocy na noc zmieniały położenie. Zrozumiał, że to księżyce krążące wokół Jowisza. Był to pierwszy dowód, że nie wszystko krąży wokół Ziemi.
Cztery różne światy
| Księżyc | Średnica | Obieg | Co go wyróżnia |
|---|---|---|---|
| Io | 3643 km | 1,8 doby | najbardziej aktywne wulkanicznie ciało Układu Słonecznego, ponad 400 wulkanów |
| Europa | 3122 km | 3,6 doby | ocean słonej wody pod lodową skorupą |
| Ganimedes | 5268 km | 7,2 doby | największy księżyc Układu, większy od Merkurego, z własnym polem magnetycznym |
| Kallisto | 4821 km | 16,7 doby | najbardziej zryta kraterami powierzchnia Układu |
Taniec w rezonansie
Io, Europa i Ganimedes są w rezonansie Laplace’a. Podczas gdy Ganimedes okrąża Jowisza raz, Europa robi to dwa razy, a Io cztery. Wzajemne „szarpanie” utrzymuje ich orbity lekko wydłużonymi. Siły pływowe Jowisza ugniatają więc wnętrza księżyców i grzeją je. To dlatego Io ma wulkany, a Europa ciekły ocean.
Czy na Europie może być życie?
Europa ma pod lodem prawdopodobnie więcej wody niż wszystkie ziemskie oceany, a na dnie mogą działać kominy hydrotermalne. Dlatego NASA wysłała sondę Europa Clipper (start: październik 2024, przylot: 2030). Księżyce Jowisza bada też europejska sonda JUICE (start: kwiecień 2023, przylot: 2031), która w końcu wejdzie na orbitę Ganimedesa.
Jak je zobaczyć
Wystarczy lornetka (najlepiej na statywie albo oparta o coś stabilnego). Obok jasnego Jowisza zobaczysz w linii od 2 do 4 punktów. Ich układ zmienia się z godziny na godzinę, a czasem któryś chowa się za planetą albo przechodzi przed jej tarczą.
Najlepsza okazja przypada przy opozycji Jowisza 11 lutego 2027 r. Planeta w Lwie świeci wtedy przez całą noc z jasnością −2,6 mag, ok. 652 mln km od Ziemi.
Na kiedypełnia.pl w profilu Jowisza widać na żywo, jak teraz ustawione są Io, Europa, Ganimedes i Kallisto, dokładnie tak jak w lornetce.

