← Artykuły

Planety29 października 20262 min czytania

Księżyce Galileuszowe. Cztery światy Jowisza widoczne przez lornetkę

Io, Europa, Ganimedes i Kallisto odkrył Galileusz w 1610 r. Wulkaniczny, oceaniczny, największy i najbardziej zryty kraterami. Zobaczysz je przez zwykłą lornetkę.

Jowisz z Wielką Czerwoną Plamą oraz księżyce Galileuszowe na zdjęciu z sondy Galileo
NASA / JPL / DLR (Galileo)

W styczniu 1610 r. Galileusz skierował lunetę na Jowisza i zobaczył obok niego cztery „gwiazdki”, które z nocy na noc zmieniały położenie. Zrozumiał, że to księżyce krążące wokół Jowisza. Był to pierwszy dowód, że nie wszystko krąży wokół Ziemi.

Cztery różne światy

KsiężycŚrednicaObiegCo go wyróżnia
Io3643 km1,8 dobynajbardziej aktywne wulkanicznie ciało Układu Słonecznego, ponad 400 wulkanów
Europa3122 km3,6 dobyocean słonej wody pod lodową skorupą
Ganimedes5268 km7,2 dobynajwiększy księżyc Układu, większy od Merkurego, z własnym polem magnetycznym
Kallisto4821 km16,7 dobynajbardziej zryta kraterami powierzchnia Układu

Taniec w rezonansie

Io, Europa i Ganimedes są w rezonansie Laplace’a. Podczas gdy Ganimedes okrąża Jowisza raz, Europa robi to dwa razy, a Io cztery. Wzajemne „szarpanie” utrzymuje ich orbity lekko wydłużonymi. Siły pływowe Jowisza ugniatają więc wnętrza księżyców i grzeją je. To dlatego Io ma wulkany, a Europa ciekły ocean.

Czy na Europie może być życie?

Europa ma pod lodem prawdopodobnie więcej wody niż wszystkie ziemskie oceany, a na dnie mogą działać kominy hydrotermalne. Dlatego NASA wysłała sondę Europa Clipper (start: październik 2024, przylot: 2030). Księżyce Jowisza bada też europejska sonda JUICE (start: kwiecień 2023, przylot: 2031), która w końcu wejdzie na orbitę Ganimedesa.

Jak je zobaczyć

Wystarczy lornetka (najlepiej na statywie albo oparta o coś stabilnego). Obok jasnego Jowisza zobaczysz w linii od 2 do 4 punktów. Ich układ zmienia się z godziny na godzinę, a czasem któryś chowa się za planetą albo przechodzi przed jej tarczą.

Najlepsza okazja przypada przy opozycji Jowisza 11 lutego 2027 r. Planeta w Lwie świeci wtedy przez całą noc z jasnością −2,6 mag, ok. 652 mln km od Ziemi.

Na kiedypełnia.pl w profilu Jowisza widać na żywo, jak teraz ustawione są Io, Europa, Ganimedes i Kallisto, dokładnie tak jak w lornetce.

Czytaj dalej