← Artykuły

Kosmos11 listopada 20263 min czytania

Voyager 1 dzień świetlny od Ziemi. Co to znaczy i kiedy dokładnie?

18 listopada 2026 r. Voyager 1 jako pierwszy obiekt zbudowany przez człowieka oddali się od Ziemi na dzień świetlny. Sygnał radiowy będzie leciał do niego całą dobę.

Sonda Voyager z dużą anteną paraboliczną na tle gwiazd (wizja artystyczna)
NASA / JPL-Caltech

18 listopada 2026 r. o ok. 11:16 czasu polskiego Voyager 1 będzie dokładnie dzień świetlny od Ziemi, czyli 25,9 mld km. Sygnał radiowy wysłany z Ziemi będzie leciał do sondy całą dobę, a na odpowiedź na polecenie trzeba będzie czekać dwie doby. Żaden inny obiekt zbudowany przez człowieka nie był jeszcze tak daleko.

Ile to jest dzień świetlny?

Dzień świetlny to droga, jaką światło pokonuje w próżni w ciągu doby. Światło leci z prędkością 299 792,458 km/s, a doba ma 86 400 sekund, więc:

  • 1 dzień świetlny = 25 902 068 371 km, czyli ok. 173,1 au (jednostek astronomicznych, średnich odległości Ziemi od Słońca).

Dla porównania: światło z Księżyca leci do nas 1,3 sekundy, a ze Słońca 8 minut i 20 sekund. Do Neptuna, ostatniej planety, światło leci ok. 4 godzin. Najbliższa gwiazda, Proxima Centauri, jest ok. 1550 dni świetlnych od nas. Voyager 1 pokonał więc dopiero ok. 1/1550 drogi do najbliższej gwiazdy.

Dlaczego od Ziemi, a nie od Słońca?

Bo z Ziemią rozmawiamy, a zegar odliczają sygnały radiowe. Ziemia krąży wokół Słońca, więc w ciągu roku jest raz bliżej, a raz dalej od sondy. Pod koniec listopada Słońce stoi na niebie niedaleko kierunku, w którym leci Voyager 1. Ziemia jest wtedy po „drugiej stronie” orbity, ok. 0,75 au dalej od sondy niż Słońce.

Dlatego dzień świetlny od Słońca Voyager 1 przekroczy dopiero 3 lutego 2027 r. Z tego samego powodu odległość sondy od Ziemi nie rośnie równo. We wrześniu przybywa jej nawet 41 km na sekundę. Od końca stycznia do końca kwietnia, gdy Ziemia na orbicie „wychodzi naprzeciw” sondzie, odległość maleje (na początku marca o prawie 8 km/s). Mimo to Voyager 1 nie wróci już bliżej niż dzień świetlny.

Jak szybko leci Voyager 1?

Względem Słońca sonda leci 16,9 km/s, czyli ok. 61 000 km/h. W ciągu roku oddala się o ok. 3,6 au, czyli ponad pół miliarda kilometrów. Nie ma silnika, który by ją pchał. Leci siłą rozpędu z lat 1979–1980, kiedy grawitacja Jowisza i Saturna wyrzuciła ją z Układu Słonecznego.

Start nastąpił 5 września 1977 r. z Przylądka Canaveral. W sierpniu 2012 r., ok. 121 au od Słońca, Voyager 1 przekroczył heliopauzę, czyli granicę bańki wiatru słonecznego. Od tamtej pory leci w przestrzeni międzygwiazdowej.

Jak rozmawia się z sondą dobę świetlną stąd?

  • Nadajnik Voyagera ma moc ok. 23 W, jak słaba żarówka. Na Ziemię dociera z niego znikomy ułamek mocy.
  • Odbiór zapewniają anteny sieci NASA Deep Space Network o średnicy 34 i 70 m w Kalifornii, Hiszpanii i Australii.
  • Każde polecenie inżynierowie muszą dziś planować z wyprzedzeniem. Wiadomość wysłana w poniedziałek rano dotrze we wtorek rano, a potwierdzenie wróci w środę.

Energię dają sondzie trzy generatory radioizotopowe. Ich moc spada co roku, dlatego NASA wyłącza kolejne instrumenty. W kwietniu 2026 r. wyłączono detektor naładowanych cząstek o niskiej energii. Na Voyagerze 1 pracują jeszcze dwa z dziesięciu instrumentów: magnetometr i detektor fal plazmowych.

Jak to uczcić?

NASA zaprasza do akcji „Shine Bright for Voyager's Light-Day”. 17 listopada po zachodzie Słońca skieruj latarkę albo telefon w niebo i wymrugaj alfabetem Morse'a litery V-G-R (···– ––· ·–·).

W Polsce Voyager 1 jest wtedy na tle gwiazdozbioru Wężownika, nisko na południowym zachodzie. W Warszawie o 16:30 to ok. 33° nad horyzontem, a o 18:30 ok. 15°. Sondy oczywiście nie widać, ale wiadomo, w którą stronę mrugać.

Co dalej?

  • 3 lutego 2027: dzień świetlny od Słońca.
  • 5 września 2027: 50 lat od startu.
  • Sierpień 2034: 200 au od Słońca.
  • Lata 30. XXI w.: według NASA skończy się zasilanie ostatnich instrumentów. Sonda zamilknie, ale poleci dalej.
  • Ok. 300 lat: wewnętrzna granica obłoku Oorta, chmury lodowych jąder komet otaczającej Układ Słoneczny.
  • Ok. 40 000 lat: Voyager 1 minie gwiazdę Gliese 445 w gwiazdozbiorze Żyrafy w odległości ok. 1,6 roku świetlnego.

Na kiedypełnia.pl na stronie Voyager 1 i 2 zobaczysz na żywo, jak daleko są obie sondy, ile leci do nich sygnał i jak szybko się oddalają. Są tam też odliczanie do kolejnych kamieni milowych i mapa trasy od 1977 r.

Czytaj dalej