← Artykuły

Kosmos4 listopada 20262 min czytania

Rok świetlny, parsek, jednostka astronomiczna. Ile to kilometrów?

Rok świetlny to nie jednostka czasu, a parsek to nie „trochę więcej niż rok świetlny”. Wyjaśniamy miary kosmosu z konkretnymi liczbami i przykładami.

Tysiące galaktyk na zdjęciu Hubble eXtreme Deep Field
NASA / ESA / G. Illingworth i in. (Hubble XDF)

Kilometry przestają wystarczać już przy Słońcu: to ok. 150 000 000 km. Do gwiazd potrzebujemy liczb z kilkunastoma zerami. Dlatego astronomowie używają trzech podstawowych miar.

Jednostka astronomiczna (au)

1 au = 149 597 870,7 km. To dokładna wartość, ustalona przez Międzynarodową Unię Astronomiczną w 2012 r. Odpowiada mniej więcej średniej odległości Ziemi od Słońca.

  • Mars: średnio 1,52 au od Słońca,
  • Jowisz: 5,2 au,
  • Neptun: 30 au,
  • Voyager 1: ok. 170 au (koniec 2026 r.).

Rok świetlny (lś)

To droga, a nie czas: tyle przebywa światło w próżni w ciągu roku juliańskiego (365,25 doby). 1 lś ≈ 9 460 730 472 581 km, czyli ok. 9,46 bln km albo ok. 63 241 au.

Krótsze odcinki „świetlne” też bywają przydatne:

  • 1 sekunda świetlna = 299 792 km. Światło od Księżyca leci do nas ok. 1,3 s.
  • 8 minut 20 sekund: tyle trwa podróż światła ze Słońca.
  • ok. 4 godziny: tyle leci światło do Neptuna.
  • 1 doba świetlna (ok. 26 mld km): na taką odległość od Ziemi oddalił się pod koniec 2026 r. Voyager 1, jako pierwszy obiekt zbudowany przez człowieka.

Parsek (pc)

Parsek to odległość, z której promień orbity Ziemi (1 au) widać pod kątem 1 sekundy łuku. Nazwa pochodzi od paralaksy sekundowej. To jednostka „zawodowa”, bo wynika wprost z pomiaru: im mniejsza paralaksa gwiazdy, tym jest dalej.

1 pc ≈ 3,26 lś ≈ 206 265 au ≈ 30,9 bln km.

  • Proxima Centauri: 1,30 pc (4,25 lś),
  • centrum Drogi Mlecznej: ok. 8,2 kpc (ok. 26 700 lś),
  • Galaktyka Andromedy: ok. 0,77 Mpc (ok. 2,5 mln lś).

Do galaktyk używa się megaparseków (Mpc). W kosmologii odległości są jeszcze bardziej podchwytliwe, bo Wszechświat się rozszerza: światło najdalszych galaktyk wysłano ponad 13 mld lat temu, ale dziś są one od nas o ponad 30 mld lś.

Szybka ściąga

kmaulś
1 au1,496 · 10⁸11,58 · 10⁻⁵
1 lś9,461 · 10¹²63 2411
1 pc3,086 · 10¹³206 2653,262

Na kiedypełnia.pl w kalkulatorach przeliczysz dowolną odległość na wszystkie te jednostki. Kalkulator kosmologiczny obliczy też, jak stary był Wszechświat, gdy wyruszyło światło z odległej galaktyki.

Czytaj dalej