← Artykuły

Planety30 października 20262 min czytania

Pierścienie Saturna. Z czego są, jak grube i dlaczego „znikają”

Pierścienie Saturna mają ok. 270 000 km średnicy, a grubość zwykle tylko kilkudziesięciu metrów. W 2025 r. ustawiły się do Ziemi bokiem, a teraz znów się otwierają.

Sześciokątny wir na biegunie północnym Saturna sfotografowany przez sondę Cassini
NASA / JPL-Caltech / Space Science Institute / Hampton University (Cassini)

Pierścienie Saturna to najpiękniejszy widok w małym teleskopie. Wystarczy powiększenie ok. 25–30 razy, żeby zamiast „gwiazdki” zobaczyć planetę z uszami.

Z czego są?

Z lodu wodnego (ponad 95%) z domieszką pyłu skalnego. To miliardy brył i ziaren, od drobinek po głazy wielkości domu, każde na własnej orbicie wokół planety.

Jak duże?

  • Główne pierścienie (A, B, C) mają ok. 270 000 km średnicy, czyli ok. 70% odległości Ziemia–Księżyc.
  • Grubość to zwykle od kilkudziesięciu metrów do ok. kilometra. Gdyby zmniejszyć pierścienie do średnicy boiska piłkarskiego, byłyby cieńsze od kartki papieru.
  • Między pierścieniami A i B ciągnie się Przerwa Cassiniego, szeroka na ok. 4700 km i widoczna w amatorskich teleskopach.

Wąski pierścień F pilnują dwa małe księżyce pasterskie, Prometeusz i Pandora. Ich grawitacja utrzymuje cząstki w ryzach.

Dlaczego „znikają”?

Oś Saturna jest nachylona o 26,7°. Podczas 29,5-letniego obiegu Słońca widzimy więc pierścienie raz od góry, raz od dołu, a mniej więcej co 13–16 lat dokładnie z boku. Wtedy praktycznie znikają.

Ostatnio stało się to w marcu 2025 r. Teraz pierścienie znów się otwierają: przy opozycji 18 października 2027 r. będą nachylone do nas pod kątem ok. 13°. Następne „zniknięcie” czeka nas ok. 2038–2039 r.

Ile mają lat?

To jedno z otwartych pytań. Dane sondy Cassini sugerowały, że pierścienie są zaskakująco czyste i mogą być młode, liczyć sobie „tylko” kilkaset milionów lat. Inni badacze uważają, że mogą być tak stare jak sam Saturn. Wiadomo też, że materia z pierścieni powoli opada na planetę („deszcz pierścieniowy”). Za kilkaset milionów lat mogą więc wyraźnie się przerzedzić.

Saturn w 2027 r.

Opozycja wypada 18 października 2027 r. Saturn, w gwiazdozbiorze Ryb, świeci wtedy przez całą noc z jasnością ok. 0 mag i wznosi się w Polsce na ok. 45° nad horyzont.

Na kiedypełnia.pl w profilu Saturna znajdziesz jego parametry, budowę wnętrza i księżyce, w tym Tytana i Enceladusa. Dowiesz się też, gdzie jest teraz na Twoim niebie.

Czytaj dalej