Fazy Księżyca. Kompletny przewodnik od nowiu do pełni
Nów, sierp, kwadra, garb, pełnia. Skąd biorą się fazy, ile trwa cykl i jak w 3 sekundy poznać, czy Księżyc przybywa, czy ubywa?

Księżyc nie świeci własnym światłem. Zawsze połowa jego kuli jest oświetlona przez Słońce, a faza to po prostu to, jaką część tej oświetlonej połowy widzimy z Ziemi. Zmienia się, bo Księżyc obiega Ziemię, a my patrzymy na niego za każdym razem pod innym kątem względem Słońca.
Osiem faz
| Faza | Elongacja (kąt Księżyc–Słońce) | Kiedy widać |
|---|---|---|
| Nów | 0° | wcale, Księżyc jest obok Słońca |
| Przybywający sierp | 0–90° | wieczorem na zachodzie |
| Pierwsza kwadra | 90° | po południu i w pierwszej połowie nocy |
| Przybywający garb | 90–180° | wieczorem i w nocy |
| Pełnia | 180° | całą noc, wschodzi o zachodzie Słońca |
| Ubywający garb | 180–270° | w nocy i rano |
| Ostatnia kwadra | 270° | w drugiej połowie nocy i rano |
| Ubywający sierp | 270–360° | przed świtem na wschodzie |
Na kiedypełnia.pl fazę wyznaczamy właśnie z elongacji. „Pełnia” to nazwa dla ok. ±12 godzin wokół dokładnego momentu, kiedy elongacja wynosi 180°.
Ile trwa cykl?
Od nowiu do nowiu mija średnio 29,53 doby (miesiąc synodyczny). To dłużej niż obieg Księżyca względem gwiazd, który trwa 27,32 doby. W tym czasie Ziemia przesuwa się po orbicie wokół Słońca, więc Księżyc musi „nadgonić” kilka stopni, żeby znów znaleźć się w tym samym położeniu względem Słońca.
Przybywa czy ubywa? Prosta sztuczka
Na półkuli północnej:
- gdy oświetlona część przypomina literę D, Księżyc dorasta (przybywa),
- gdy przypomina literę C, Księżyc się cofa (ubywa).
Na półkuli południowej jest odwrotnie, a przy równiku sierp „leży” jak łódka.
Dlaczego nie ma zaćmienia przy każdej pełni?
Orbita Księżyca jest nachylona do płaszczyzny orbity Ziemi o ok. 5°. Zwykle w pełni Księżyc przechodzi nieco nad albo pod cieniem Ziemi. Zaćmienie zdarza się tylko wtedy, gdy pełnia (lub nów) wypada blisko punktu przecięcia tych dwóch płaszczyzn.
Ciekawostka
Ciemną część tarczy przy cienkim sierpie często widać jako szarą poświatę. To światło popielate, czyli światło słoneczne odbite od Ziemi.
Na stronie głównej kiedypełnia.pl widzisz Księżyc w dokładnie takiej fazie i orientacji, jak teraz na Twoim niebie. Suwakiem „Przewiń czas” możesz obejrzeć cały cykl.

