← Artykuły

Księżyc6 listopada 20262 min czytania

Fazy Księżyca. Kompletny przewodnik od nowiu do pełni

Nów, sierp, kwadra, garb, pełnia. Skąd biorą się fazy, ile trwa cykl i jak w 3 sekundy poznać, czy Księżyc przybywa, czy ubywa?

Sierp ubywającego Księżyca na czarnym niebie, sfotografowany z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
NASA / ISS (Ekspedycja 71)

Księżyc nie świeci własnym światłem. Zawsze połowa jego kuli jest oświetlona przez Słońce, a faza to po prostu to, jaką część tej oświetlonej połowy widzimy z Ziemi. Zmienia się, bo Księżyc obiega Ziemię, a my patrzymy na niego za każdym razem pod innym kątem względem Słońca.

Osiem faz

FazaElongacja (kąt Księżyc–Słońce)Kiedy widać
Nów0°wcale, Księżyc jest obok Słońca
Przybywający sierp0–90°wieczorem na zachodzie
Pierwsza kwadra90°po południu i w pierwszej połowie nocy
Przybywający garb90–180°wieczorem i w nocy
Pełnia180°całą noc, wschodzi o zachodzie Słońca
Ubywający garb180–270°w nocy i rano
Ostatnia kwadra270°w drugiej połowie nocy i rano
Ubywający sierp270–360°przed świtem na wschodzie

Na kiedypełnia.pl fazę wyznaczamy właśnie z elongacji. „Pełnia” to nazwa dla ok. ±12 godzin wokół dokładnego momentu, kiedy elongacja wynosi 180°.

Ile trwa cykl?

Od nowiu do nowiu mija średnio 29,53 doby (miesiąc synodyczny). To dłużej niż obieg Księżyca względem gwiazd, który trwa 27,32 doby. W tym czasie Ziemia przesuwa się po orbicie wokół Słońca, więc Księżyc musi „nadgonić” kilka stopni, żeby znów znaleźć się w tym samym położeniu względem Słońca.

Przybywa czy ubywa? Prosta sztuczka

Na półkuli północnej:

  • gdy oświetlona część przypomina literę D, Księżyc dorasta (przybywa),
  • gdy przypomina literę C, Księżyc się cofa (ubywa).

Na półkuli południowej jest odwrotnie, a przy równiku sierp „leży” jak łódka.

Dlaczego nie ma zaćmienia przy każdej pełni?

Orbita Księżyca jest nachylona do płaszczyzny orbity Ziemi o ok. 5°. Zwykle w pełni Księżyc przechodzi nieco nad albo pod cieniem Ziemi. Zaćmienie zdarza się tylko wtedy, gdy pełnia (lub nów) wypada blisko punktu przecięcia tych dwóch płaszczyzn.

Ciekawostka

Ciemną część tarczy przy cienkim sierpie często widać jako szarą poświatę. To światło popielate, czyli światło słoneczne odbite od Ziemi.

Na stronie głównej kiedypełnia.pl widzisz Księżyc w dokładnie takiej fazie i orientacji, jak teraz na Twoim niebie. Suwakiem „Przewiń czas” możesz obejrzeć cały cykl.

Czytaj dalej