← Artykuły

Planety27 października 20262 min czytania

Pluton. Dlaczego przestał być planetą i co pokazała sonda New Horizons

W 2006 r. Międzynarodowa Unia Astronomiczna zdegradowała Plutona do roli planety karłowatej. Wyjaśniamy, które z trzech kryteriów nie zostało spełnione i dlaczego Pluton to wciąż fascynujący świat.

Pluton z jasnym obszarem w kształcie serca na zdjęciu z sondy New Horizons
NASA / JHU APL / SwRI (New Horizons)

Pluton odkrył Clyde Tombaugh w Obserwatorium Lowella. Porównywał zdjęcia nieba zrobione w odstępie kilku dni i szukał „wędrującej” kropki. Odkrycie ogłoszono w marcu 1930 r. Nazwę zaproponowała 11-letnia Angielka Venetia Burney. Przez 76 lat Pluton był dziewiątą planetą.

Co się stało w 2006 r.?

W 2005 r. odkryto Eris, ciało za Plutonem o masie o ok. 27% większej. Gdyby Pluton był planetą, Eris też musiałaby nią być, a za nią kolejne odkrywane obiekty Pasa Kuipera. W 2006 r. Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) przyjęła więc definicję. Planeta:

  1. krąży wokół Słońca,
  2. ma masę wystarczającą, by przyjąć kształt kulisty,
  3. „oczyściła” sąsiedztwo swojej orbity z innych ciał.

Pluton spełnia dwa pierwsze warunki, ale nie trzeci. Krąży wśród tysięcy obiektów Pasa Kuipera, a jego orbitę przecina orbita Neptuna. Został więc planetą karłowatą, razem z Eris, Ceres, Haumeą i Makemake.

Orbita, która przecina orbitę Neptuna

Orbita Plutona jest mocno wydłużona (mimośród 0,25) i nachylona o 17°. W latach 1979–1999 Pluton był bliżej Słońca niż Neptun. Nie zderzą się, bo są w rezonansie 3:2: na każde trzy obiegi Neptuna przypadają dokładnie dwa obiegi Plutona, więc zawsze mijają się z daleka.

Jeden obieg trwa 248 lat. Od odkrycia Pluton nie zdążył jeszcze okrążyć Słońca. Zrobi to w 2178 r.

New Horizons: serce z azotowego lodu

14 lipca 2015 r. sonda New Horizons przeleciała 12 500 km nad powierzchnią Plutona. Zamiast martwej, zmrożonej kulki zobaczyła:

  • „serce” (region Tombaugha), z równiną Sputnik Planitia: lodowcem z zamarzniętego azotu o średnicy ok. 1000 km, w którym lód powoli konwekuje jak gęsta zupa,
  • góry z lodu wodnego wysokie na kilka kilometrów (najwyższe ok. 6 km),
  • cienką, niebieskawą atmosferę azotową z warstwami mgieł,
  • oznaki, że pod powierzchnią może kryć się ocean.

Charon, prawie podwójna planeta

Największy księżyc, Charon, ma średnicę 1212 km, czyli ponad połowę średnicy Plutona. Środek masy układu leży poza Plutonem. Oba ciała krążą wokół niego i są zwrócone do siebie zawsze tą samą stroną.

Czy zobaczę Plutona?

Tylko przez teleskop o średnicy ok. 20 cm lub więcej i z mapką okolicy. Pluton świeci z jasnością ok. 14,4 mag i wygląda jak bardzo słaba gwiazdka.

Na kiedypełnia.pl w profilu Plutona znajdziesz jego parametry, budowę, skład atmosfery i księżyce, a także to, gdzie jest teraz na niebie.

Czytaj dalej