Dlaczego zawsze widzimy tę samą stronę Księżyca?
Księżyc obraca się wokół własnej osi, a mimo to stale pokazuje nam to samo oblicze. Winne są siły pływowe, a na dodatek tarcza lekko się kołysze.

Patrząc na Księżyc w pełni, zawsze widzimy ten sam rysunek: ciemne morza układające się w „twarz” albo „zająca”, jasne wyżyny i promienisty krater Tycho u dołu tarczy. To nie przypadek.
Rotacja synchroniczna
Księżyc obraca się wokół własnej osi. Jeden obrót trwa dokładnie tyle samo co jedno okrążenie Ziemi, czyli około 27,3 doby. To zjawisko nazywamy rotacją synchroniczną.
Nie zawsze tak było. Młody Księżyc wirował szybciej, ale grawitacja Ziemi wytworzyła w nim niewielkie „garby” pływowe. Ziemia przyciągała je i przez miliony lat hamowała obrót, aż okres rotacji zrównał się z okresem obiegu. Ten sam mechanizm działa w drugą stronę: Księżyc spowalnia obrót Ziemi, a nasza doba wydłuża się o ok. 1,8 milisekundy na stulecie.
Ale widzimy więcej niż połowę
Z Ziemi da się zobaczyć łącznie około 59% powierzchni Księżyca. To zasługa libracji, czyli pozornego „kołysania się” tarczy:
- libracja w długości: orbita jest eliptyczna, więc Księżyc porusza się po niej nierówno szybko, a obraca równomiernie. Raz zaglądamy trochę za wschodni brzeg, raz za zachodni.
- libracja w szerokości: oś Księżyca jest lekko nachylona względem płaszczyzny orbity, więc na zmianę widzimy nieco więcej okolic bieguna północnego lub południowego.
- libracja dobowa: obserwujemy z obracającej się Ziemi, więc wieczorem patrzymy z trochę innego miejsca niż rano.
Na stronie głównej kiedypełnia.pl Księżyc jest renderowany z uwzględnieniem aktualnej libracji. Jeśli porównasz go dziś i za tydzień, zobaczysz, że np. Morze Przesileń (Mare Crisium) raz jest bliżej brzegu, a raz dalej.
A co z „ciemną stroną”?
Niewidoczna z Ziemi półkula wcale nie jest ciemna. Podczas nowiu to właśnie ona jest w pełni oświetlona przez Słońce. Lepsza nazwa to niewidoczna lub odwrotna strona Księżyca. Pierwsze jej zdjęcia wykonała radziecka sonda Łuna 3 w 1959 roku. Okazało się, że prawie nie ma tam ciemnych mórz, a skorupa jest dużo grubsza niż po stronie widocznej.

