Skąd się biorą pory roku? Wszystko przez 23,44°
Zimą Ziemia jest najbliżej Słońca, a mimo to jest zimno. Za pory roku odpowiada nie odległość, tylko nachylenie osi.

Popularny mit mówi, że latem jest ciepło, bo Ziemia jest bliżej Słońca. Jest odwrotnie: peryhelium, czyli najmniejszą odległość od Słońca (ok. 147,1 mln km), Ziemia osiąga na początku stycznia. Aphelium (ok. 152,1 mln km) wypada na początku lipca. Różnica wynosi ok. 3%, a natężenie światła słonecznego zmienia się o ok. 7%. To za mało, żeby wywołać pory roku.
Nachylenie osi
Oś obrotu Ziemi jest nachylona do płaszczyzny jej orbity o około 23,44°. Wartość ta powoli się zmienia: obecnie maleje o ok. 0,47″ rocznie, a w cyklu ok. 41 000 lat waha się między 22,1° a 24,5°.
Przez to nachylenie w czerwcu półkula północna jest zwrócona ku Słońcu:
- Słońce wznosi się wyżej nad horyzont, więc promienie padają bardziej prostopadle i mocniej grzeją każdy metr kwadratowy,
- dzień jest dłuższy niż noc, więc grzanie trwa dłużej.
Pół roku później jest odwrotnie. Wtedy lato ma półkula południowa.
Deklinacja Słońca
Astronomowie opisują to za pomocą deklinacji Słońca, czyli jego kątowego odchylenia od równika niebieskiego:
| Moment | Deklinacja | Co się dzieje |
|---|---|---|
| Równonoc wiosenna (ok. 20 III) | 0° | dzień = noc |
| Przesilenie letnie (ok. 21 VI) | +23,44° | najdłuższy dzień na północy |
| Równonoc jesienna (ok. 22–23 IX) | 0° | dzień = noc |
| Przesilenie zimowe (ok. 21 XII) | −23,44° | najkrótszy dzień na północy |
W Warszawie Słońce w południe stoi latem ok. 61° nad horyzontem, a zimą tylko ok. 14°.
W sekcji „Ziemia w kosmosie” na stronie głównej widzisz aktualne nachylenie osi z dokładnością do ułamków sekundy kątowej, z poprawką na nutację, oraz bieżącą deklinację Słońca.
Ciekawostka: zwrotniki
Szerokości ±23,44° to zwrotniki Raka i Koziorożca. Tylko między nimi Słońce może znaleźć się dokładnie w zenicie. Nazwy pochodzą od gwiazdozbiorów, w których Słońce przebywało podczas przesileń w starożytności. Przez precesję dziś są to już inne gwiazdozbiory: Byk/Bliźnięta i Strzelec.

