Krwawy Księżyc. Jak powstaje zaćmienie Księżyca i kiedy zobaczymy je w Polsce?
Przy całkowitym zaćmieniu Księżyc robi się miedzianoczerwony od światła ziemskich zachodów Słońca. Najbliższe zaćmienia widoczne z Polski: Sylwester 2028 i grudzień 2029.

Zaćmienie Księżyca następuje, gdy Księżyc w pełni wchodzi w cień Ziemi. W czasie całkowitego zaćmienia nie znika, tylko robi się miedzianoczerwony. Oświetla go wtedy słabe światło załamane w ziemskiej atmosferze, czyli światło wszystkich wschodów i zachodów Słońca na naszej planecie naraz. Stąd potoczna nazwa krwawy Księżyc.
Cień i półcień Ziemi
Ziemia rzuca w przestrzeń dwa rodzaje cienia:
- cień (umbra): stąd Słońca w ogóle nie widać. Na odległości Księżyca ma średnicę ok. 2,7 tarczy Księżyca,
- półcień (penumbra): Ziemia zasłania tylko część tarczy Słońca, więc światła jest trochę mniej.
Zależnie od tego, jak głęboko Księżyc wejdzie w ten cień, mówimy o zaćmieniu:
- półcieniowym: Księżyc przechodzi tylko przez półcień. Przyciemnienie jest subtelne i łatwo go nie zauważyć,
- częściowym: część tarczy zanurza się w cieniu i wygląda, jakby ktoś ją „odgryzł”,
- całkowitym: cała tarcza jest w cieniu i robi się ceglasta, pomarańczowa albo ciemnobrązowa.
Skąd czerwień?
Atmosfera Ziemi działa jak soczewka i filtr jednocześnie. Światło słoneczne, które przechodzi przez nią po krawędzi planety, ugina się do wnętrza cienia. Po drodze traci niebieską część widma, rozproszoną na cząsteczkach powietrza. To ten sam efekt, który barwi niebo w dzień na niebiesko, a zachody na czerwono. Do Księżyca dociera głównie czerwone i pomarańczowe światło.
Każde zaćmienie ma inny kolor. Astronomowie opisują go w skali Danjona od L0 (bardzo ciemne, Księżyc prawie niewidoczny) do L4 (jasnopomarańczowe). Po dużych wybuchach wulkanów, gdy w stratosferze jest dużo pyłu, zaćmienia bywają wyjątkowo ciemne.
Dlaczego nie co miesiąc?
Pełnia jest co 29,5 dnia, a zaćmienia zdarzają się zwykle 2–3 razy w roku. Orbita Księżyca jest nachylona o ok. 5° do płaszczyzny orbity Ziemi. W większość pełni Księżyc przechodzi nad albo pod cieniem Ziemi. Zaćmienie jest możliwe tylko wtedy, gdy pełnia wypada blisko węzła, czyli punktu przecięcia obu płaszczyzn. Takie „sezony zaćmień” przychodzą mniej więcej co pół roku. Dwa tygodnie przed albo po zaćmieniu Księżyca często zdarza się zaćmienie Słońca.
W przeciwieństwie do zaćmienia Słońca, zaćmienie Księżyca widać z całej nocnej półkuli Ziemi, wszędzie tam, gdzie Księżyc jest akurat nad horyzontem. Można je też bezpiecznie oglądać gołym okiem.
Zaćmienia Księżyca widoczne z Polski: 2027–2029
Policzyliśmy przebieg najbliższych zaćmień i wysokość Księżyca nad horyzontem w Warszawie (czas polski):
| Data | Rodzaj | Co zobaczymy z Polski |
|---|---|---|
| 21.02.2027 | półcieniowe | Maksimum o 0:12, Księżyc wysoko (47°). Tylko lekkie przyciemnienie jednej krawędzi tarczy. |
| 18.07.2027 | półcieniowe | niewidoczne, Księżyc pod horyzontem |
| 17.08.2027 | półcieniowe | niewidoczne, Księżyc pod horyzontem |
| 12.01.2028 | częściowe (3%) | 4:43–5:42, nad zachodnim horyzontem. Malutkie „ukąszenie” brzegu tarczy. |
| 6.07.2028 | częściowe (33%) | Księżyc wschodzi już w trakcie zaćmienia, widać tylko końcówkę, nisko, do 21:30. |
| 31.12.2028 | całkowite | Sylwester! Faza częściowa od 16:07, całkowita 17:15–18:28 (73 min), Księżyc nisko na wschodzie. Koniec o 19:36. |
| 26.06.2029 | całkowite | Księżyc zachodzi przed świtem w trakcie zaćmienia. Widać fazę częściową od 3:32 i początek całkowitej (4:30), tuż nad horyzontem. |
| 20.12.2029 | całkowite | Najlepsze z tych lat: faza częściowa od 21:54, całkowita 23:14–0:09, Księżyc wysoko na niebie (do 60°). Koniec o 1:28. |
Sylwestrowe zaćmienie z 2028 r. będzie przy okazji Niebieskim Księżycem, drugą pełnią w grudniu. Księżyc wzejdzie wtedy chwilę przed początkiem fazy częściowej, więc warto mieć odsłonięty wschodni horyzont.
Jak oglądać i fotografować
- Nie potrzebujesz żadnego sprzętu ani filtrów. Zaćmienie Księżyca jest całkowicie bezpieczne dla oczu.
- Lornetka pięknie pokazuje gradient barw: krawędź tarczy bliżej brzegu cienia jest jaśniejsza, czasem z turkusowym rąbkiem.
- Przy fotografowaniu telefonem użyj statywu i zmniejsz ekspozycję. W fazie całkowitej Księżyc jest tysiące razy ciemniejszy niż w pełni, więc potrzebne są długie czasy naświetlania. Więcej porad w artykule Astrofotografia telefonem.
- W czasie całkowitego zaćmienia niebo wokół Księżyca ciemnieje i nagle widać gwiazdy, które zwykle gasną w blasku pełni.
Na kiedypełnia.pl
Na stronie Księżyc dziś znajdziesz symulację najbliższego zaćmienia z godzinami wszystkich faz i podglądem, jak Księżyc zanurza się w cieniu Ziemi. Zaćmienia są też w kalendarzu zjawisk, z którego dodasz je do swojego kalendarza.

