Wielka koniunkcja Jowisza i Saturna. Co ile lat i kiedy następna?
Co ok. 20 lat Jowisz dogania Saturna na niebie. W 2020 r. zbliżyły się na 6′, najbliżej od stuleci. Następne koniunkcje w 2040, 2060 i 2080 r. i jak je zobaczyć z Polski.

Wielka koniunkcja to moment, w którym Jowisz wyprzedza na niebie Saturna. Obie planety, oglądane z Ziemi, stoją wtedy obok siebie. Zdarza się to średnio co 19,9 roku. Ostatnia była 21 grudnia 2020 r.: planety zbliżyły się na zaledwie 6 minut kątowych, pięć razy mniej niż średnica Księżyca. Następne przypadną na 31 października 2040, 8 kwietnia 2060 i 15 marca 2080 r.
Skąd co 20 lat?
Jowisz okrąża Słońce w 11,86 roku, Saturn w 29,46 roku. Jowisz, jak wskazówka minutowa na zegarze, co jakiś czas dogania wolniejszego Saturna. Z prostego rachunku wychodzi 1 / (1/11,86 − 1/29,46) ≈ 19,86 roku. Ziemia też krąży wokół Słońca, więc dokładne daty z Ziemi różnią się o kilka miesięcy, ale rytm 20 lat zostaje.
Każda kolejna koniunkcja wypada ok. 243° dalej na ekliptyce, czyli prawie w jednej trzeciej okręgu „do tyłu”. Trzy kolejne koniunkcje tworzą na niebie ogromny trójkąt, który powoli się obraca. Astronomowie dawnych wieków, w tym Johannes Kepler, nazywali go wielkim trygonem i przywiązywali do niego wielką wagę.
Wielkie koniunkcje XXI wieku: jak będą widoczne z Polski
Policzyliśmy najmniejszą odległość planet i ich położenie nad Warszawą o zmierzchu lub o świcie:
| Data | Odległość planet | Kiedy patrzeć | Wysokość Jowisza | Ocena |
|---|---|---|---|---|
| 21.12.2020 | 0,10° (6′) | wieczór, nisko na południowym zachodzie | 11° | historyczna, ale nisko |
| 31.10.2040 | 1,1° | rano, na wschodzie, ok. 5:50 | 12° | trudna, blisko Słońca |
| 8.04.2060 | 1,1° | wieczór, na zachodzie, ok. 20:00 | 28° | dobra |
| 15.03.2080 | 0,10° (6′) | rano, na południowym wschodzie | 5° | bardzo bliska, ale bardzo nisko |
Koniunkcja z 2060 r. będzie najłatwiejsza do obserwacji: wysoko na wieczornym niebie, w gwiazdozbiorze Byka, z planetami w odległości dwóch średnic Księżyca. Ta z 2080 r. dorówna bliskością tej z 2020 r., ale z Polski będzie widoczna tylko nisko przed świtem.
Grudzień 2020: najbliżej od 1623 r.
Koniunkcja z 21 grudnia 2020 r. była wyjątkowa. Tak blisko planety nie zbliżyły się od 1623 r., ale wtedy były za blisko Słońca, żeby je zobaczyć. Podobnie bliską i do tego dobrze widoczną koniunkcję obserwowano ostatnio w 1226 r. W 2020 r. w lornetce i małym teleskopie oba olbrzymy mieściły się w jednym polu widzenia: Jowisz z czterema księżycami i Saturn z pierścieniami. W rzeczywistości dzieliło je ponad 700 mln km.
Gołym okiem planety wyglądały wtedy prawie jak jedna, wydłużona gwiazda. Media nazwały ją „Gwiazdą Betlejemską”, bo zjawisko wypadło tuż przed świętami.
Gwiazda Betlejemska i Kepler
W 1603 r. Johannes Kepler obserwował wielką koniunkcję i zaczął się zastanawiać, czy podobne zjawisko nie stało za biblijną gwiazdą. Wyliczył, że w 7 r. p.n.e. doszło do potrójnej koniunkcji Jowisza i Saturna w gwiazdozbiorze Ryb. Przez ruch wsteczny planety minęły się wtedy trzy razy w ciągu kilku miesięcy. To jedna z najczęściej przytaczanych hipotez astronomicznych dotyczących Gwiazdy Betlejemskiej, choć nie jedyna i niemożliwa do rozstrzygnięcia.
Potrójne koniunkcje zdarzają się, gdy koniunkcja wypada blisko opozycji, czyli gdy Ziemia „wyprzedza” obie planety i te pozornie cofają się na niebie. Ostatnia była w latach 1980–1981. Żadna z koniunkcji opisanych w tabeli nie będzie potrójna.
Inne koniunkcje warte uwagi
Wielkie koniunkcje są rzadkie, ale planety mijają się na niebie co kilka miesięcy. Najefektowniejsze są koniunkcje Wenus i Jowisza, dwóch najjaśniejszych planet, które zdarzają się mniej więcej co rok. Ciekawe są też zbliżenia planet do Księżyca: cienki sierp obok jasnej planety to jeden z najpiękniejszych widoków o zmierzchu. Na przełomie listopada i grudnia 2026 r. blisko siebie, w gwiazdozbiorze Lwa, przed świtem stoją Jowisz i Mars (zobacz: Parada planet).
Na kiedypełnia.pl
Koniunkcje planet (zbliżenia na mniej niż 3°) znajdziesz w kalendarzu zjawisk. W dziale Układ Słoneczny możesz przewinąć czas i zobaczyć, jak Jowisz dogania Saturna na orbitach. Na profilach Jowisza i Saturna sprawdzisz, gdzie są dziś na niebie.

